هم‌چنين نمونه‌هاى ديگر از تأويلات متناسب با ظواهر آيات وجود دارد كه امامان هدايت‌گر - كه صاحبان علم هستند - آنها را استنباط كرده‌اند . حجم فراوانى از اين دست تأويلات نزد ما موجود مىباشد ؛ و سپاس ، خداوند راست . تأويلاتى پوچ و بى اساس بر خلاف آن‌چه ياد شد ، تأويلات ديگرى وجود دارد كه به ادعاهايى پوچ و بى اساس بيشتر مىماند ؛ به گونه‌اى كه نمىتوان آنها را با معيار خرد ، ارزيابى كرد . از آن جمله ، تأويلات محيى الدين ، ابن عربى است كه كتاب‌هاى خود ( الفتوحات ، الفصوص و التفسير ) را از آنها پر كرده ؛ تأويلاتى كه تنها بر ادعاهاى پوچ و سست استوار است . وى ذيل آيات « إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ . خَتَمَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ عَلى سَمْعِهِمْ وَ عَلى أَبْصارِهِمْ غِشاوَةٌ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ » « 1 » در الفتوحات مىگويد : « خلاصهء مفهوم آيه چنين است : اى محمد ، كسانى كه كفر ورزيدند « 2 » و محبت مرا در دل پنهان كردند ، برايشان تفاوتى ندارد ؛ چه آنان را « 3 » با وعيد خود كه بدان فرستاده شده‌اى ، بيم دهى و چه بيم ندهى ؛ آنان ايمان نخواهند آورد . « 4 » آنان جز مرا نمىبينند و درك نمىكنند ؛ در حالى كه تو آنان را به آفريده‌هاى من - كه آن را درك نكرده و نفهميده‌اند - بيم مىدهى . چگونه به تو ايمان آورند ؛ درحالى كه بر دل‌هايشان مُهر [ محبت خود ] نهاده‌ام تا جايى براى ديگران نباشد ؛ و بر گوش‌هايشان [ مُهر زده‌ام ] تا سخن ديگرى را نشنوند ؛ و بر ديدگانشان ، هنگام مشاهدهء حق ، پرده‌اى از ابهت افكنده‌ام تا هرگز ديگرى را نبينند . اگر توجه آنان را پس از اين شهود و الا ، به انذار تو بازگردانم ، به رنج و اندوه مىافتند ؛ چنان كه با تو

--> ( 1 ) . بقره ( 2 ) 6 و 7 : « همانا كسانى كه كفر ورزيدند ، چه بيمشان دهى و چه بيمشان ندهى ، برايشان يكسان است ؛ نخواهند گرويد . خداوند بر دل‌ها و شنوايى آنان مُهر نهاده و بر ديدگانشان پرده‌اى است و آنان را عذابى بزرگ است . » ( 2 ) . « إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا » . ( 3 ) . « سَواءٌ عَلَيْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ » . ( 4 ) . « أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا يُؤْمِنُونَ » .